2020 оны 10-р сарын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

ТАНЫ АНХААРАЛД

Дэлхийн цаг уурын байгууллагаас тогтоосноор олон жилийн дундаж (ОЖД) утга гэдэг нь 1981 – 2010 оны хоорондох тухайн цаг уурын хэмжигдэхүүний дундаж утгыг авч үздэг. Сарын цаг агаарын урьдчилсан мэдээнд сарын дундаж агаарын температур, нийлбэр хур тунадасны хэмжээг дараах дөрвөн бүс нутгаар тус бүрээр урьдчилан мэдээлнэ.

  • Баруун (Баян-Өлгий, Увс, Ховд, Завхан, Говь-Алтай, Баянхонгор)
  • Төв (Архангай, Өвөрхангай, Хөвсгөл, Булган, Сэлэнгэ, Орхон, Дархан-Уул, Төв)
  • Зүүн (Хэнтий, Дорнод, Сүхбаатар)
  • Говь (Дундговь, Өмнөговь, Дорноговь, Говь-Сүмбэр)

Цаг агаарын үзэгдэл нутгийн 30 хувиас хэтрэхгүйгээр зурвас газраар ажиглагдах тохиолдолд "зарим газраар", 30 – 70 хувьд "ихэнх нутгаар", 70 хувиас дээш нутгийг хамрах тохиолдолд "нийт нутгаар" гэсэн нэр томьёо хэрэглэдэг. Дулааны улиралд агаарт болон хөрсний гадарга дээр температур 00 – аас бага болж хүйтрэхийг "цочир хүйтрэл" гэнэ.

Уур амьсгалын тойм

Аравдугаар сард агаарын температурын ОЖД нь Алтай, Хангай, Хэнтэйн нуруу, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар 2…-100C хүйтэн, Алтайн чанад говь болон говийн аймгуудын нутгаар +4...+90C дулаан, бусад нутгаар -10C хүйтнээс +40C дулаан байдаг байна. Гэвч 1982, 1989, 1990, 1998, 2006, 2011, 2014, 2015 онд ихэнх нутгаар уур амьсгалын дунджаас 1.6-3.50C-аар дулаан, өдрийн үнэмлэхүй их температур 20-260C хүрч дулаарч байсан бол 1981, 1987, 2000 онд ихэнх нутгаар, 2002 онд төв болон зүүн, говийн аймгуудын нутгаар уур амьсгалын дунджаас 2.3-4.50C-аар хүйтэн болж, шөнийн үнэмлэхүй бага температур Завхан, Баянхонгорын өмнөд хэсгээр 12-170C, бусад нутгаар 20-250C градус хүрч хүйтэрдэг байв.

Хур тунадасны хувьд ОЖД – аар Хөвсгөл, Булган, Төв, Хэнтий, Дорнодын хойд хэсэг, Сэлэнгийн ихэнх нутгаар 30 – 35 мм, Их нууруудын хотгор, Алтайн өвөр говь, говийн аймгуудын өмнөд хэсгээр 5 – 10 мм, бусад нутгаар 11 – 29 мм ордог байна. Гэвч 1987 онд нийт нутгаар уур амьсгалын дунджаас 5 дахин их, 1986,1988 онуудад ихэнх нутгаар, 1998, 2002 онд төв ба зүүн аймгуудын нутаг, говийн аймгуудын нутгийн баруун хэсгээр, 2008, 2013 онд баруун болон төвийн аймгуудын нутгийн хойд хэсэг, зүүн болон говийн аймгуудын нутгаар уур амьсгалын дунджаас 2-4 дахин их хур тунадас орсон бол 1997, 2004 онд огт ороогүй, 1985, 1991, 2003, 2005, 2015, 2017 онд ихэнх нутгаар тун бага хур тунадас орсон байна. Манай орны цасан бүрхүүл үүсэх хугацаа (ЦБҮХ) нь өргөргөөс ихээхэн хамааралтай бөгөөд өргөрөг багасах тусам ЦБҮХ нь хожуу байдаг. Цас ихтэй жилүүдэд цасан бүрхүүл эрт үүсдэг ба говийн нутгаар  нутгаар X.15-20 –ны хооронд бусад нутгаар хамгийн эрт IX.30-X.10-ны хооронд цасан бүрхүүл үүссэн байна.

ЦАГ АГААРЫН УРЬДЧИЛСАН МЭДЭЭ

Баруун аймгуудын нутгаар. Энэ сард агаарын дундаж температур Увс аймгийн ихэнх, Завхан аймгийн баруун,  Говь-Алтай, Ховд, Баян-Өлгий аймгуудын өмнөд хэсгээр ОЖД – аас 1.5 – 20С хүйтэн, бусад нутгаар ОЖД–ийн орчим байна. Хур тунадас нийт нутгаар ОЖД–ийн орчим байна. Нэг дүгээр арав хоногийн эхэнд, нэг ба хоёр дугаар арав хоногийн сүүлээр агаарын температур өмнөх үеэсээ 3 – 50С – аар хүйтэрнэ. агаар болон хөрсөн дээр цочир хүйтэрч болзошгүй байна.  Нэг ба хоёр дугаар арав хоногийн сүүлээр ихэнх нутгаар хур тунадас, уулархаг нутгаар нойтон цас орох төлөвтэй байна. Салхи ихэнх хугацаанд 5 – 10 м/с, нэг, хоёр, гуравдугаар арав хоногийн эхээр  зарим үед 14 – 16 м/с хүртэл ширүүснэ.

Төвийн аймгуудын нутгаар. Энэ сард агаарын дундаж температур Төв аймгийн хойд, Сэлэнгэ аймгийн баруун хэсгээр ОЖД-аас хүйтэн байна. Бусад нутгаар ОЖД-ийн орчим байна. Хур тунадас нийт нутгаар ОЖД – ийн орчим байна. Нэг дүгээр арав хоногийн эхэнд, нэг ба хоёр дугаар арав хоногийн сүүлээр агаарын температур өмнөх үеэсээ 3 – 50С – аар хүйтэрнэ. агаар болон хөрсөн дээр цочир хүйтэрч болзошгүй байна. Нэг ба хоёр дугаар арав хоногийн сүүлээр ихэнх нутгаар хур тунадас, уулархаг нутгаар нойтон цас орох төлөвтэй байна. Салхи ихэнх хугацаанд 6 – 11 м/с, нэг, хоёр, гуравдугаар арав хоногийн эхээр  зарим үед 15 – 17 м/с хүртэл ширүүснэ.

Зүүн аймгуудын нутгаар. Энэ сард агаарын дундаж температур Хэнтий, Дорнод аймгуудын хойд хэсгээр ОЖД-аас хүйтэн бусад нутгаар дунджийн орчим байх төлөвтэй байна. Хур тунадас Сүхбаатар, Дорнод аймгуудын өмнөд хэсгээр ОЖД-аас ахиу бусад нутгаар дунджийн орчим байна. Нэг дүгээр арав хоногийн эхэнд, нэг ба хоёр дугаар арав хоногийн сүүлээр агаарын температур өмнөх үеэсээ 3 – 50С – аар хүйтэрч, агаар болон хөрсөн дээр цочир хүйтэрч болзошгүй байна. Нэг, хоёр, гуравдугаар арав хоногийн сүүлээр ихэнх нутгаар хур тунадас, уулархаг нутгаар нойтон цас орох төлөвтэй байна. Салхи ихэнх хугацаанд 5 – 10 м/с, нэг, хоёр, гуравдугаар арав хоногийн эхээр  зарим үед 14 – 16 м/с хүртэл ширүүснэ.

Говийн аймгуудын нутгаар. Энэ сард агаарын дундаж температур нийт нутгаар ОЖД – ийн орчим байна. Хур тунадас Дорноговийн ихэнх нутаг, Өмнөговийн зүүн хэсгээр ОЖД – аас ахиу,  бусад нутгаар ОЖД–ийн орчим байна. Нэг ба хоёрдугаар арав хоногийн сүүлээр агаарын температур өмнөх үеэсээ 3 – 50С – аар сэрүүснэ. Нэг ба хоёр дугаар арав хоногийн сүүлээр ихэнх нутгаар хур тунадас, уулархаг нутгаар нойтон цас орох төлөвтэй байна. Салхи ихэнх хугацаанд 5 – 10 м/с, нэг, хоёр, гуравдугаар арав хоногийн эхээр  зарим үед 14 – 16 м/с хүртэл ширүүснэ.

ЗӨВЛӨМЖ

Алтайн өвөр говь болон говийн аймгуудын нутгаар XI.27 – XII.6, Дархадын хотгор орчмоор XI.3 – XI.10, бусад нутгаар XI.11 – XI.26 нд тус тус цасан бүрхүүл үүсдэг ажээ. 2020 оны 10 дугаар сарын урьдчилсан төлөвөөр Монгол орны нутгийн баруун хэсэг буюу Увсын ихэнх, Баян-Өлгий, Ховд, Говь-Алтай аймгуудын хойд, Завхан аймгийн баруун хэсгээр мөн Дорнод, Төв, Хэнтий аймгуудын хойд хэсгээр Сэлэнгэ аймгийн зүүнээр ОЖД-аас хүйтэн бусад нутгаар дунджийн орчим байна. Харин хур тунадасны хувьд Өмнөговийн зүүн, Сүхбаатарын өмнөд хэсгээр ОЖД-аас ахиу бусад нутгаар дунджийн орчим хур тунадас орох төлөвтэй байна. Нэг дүгээр арав хоногийн сүүл болон хоёр дугаар арав хоногийн эхээр ихэнх нутгаар агаарын температур өмнөх үеэсээ хүйтэрч  цас орж, цас болон шороон шуурга шуурах төлөвтэй байгааг анхааруулж байна.