Цаг уурын радарын хэрэглээ сэдэвт сургалтад хамрагдав

“ЦАГ УУРЫН РАДАРЫН ХЭРЭГЛЭЭ” СЭДЭВТ СУРГАЛТАД ХАМРАГДАВ

БНСУ-ын Цаг уурын байгууллагын санхүүжилтээр зохион байгуулагдсан Олон улсын “Цаг уурын радарын хэрэглээ” сэдэвт сургалтад тус төвийн Морин-Уул локатор, цаг уурын станцын локаторын ахлах инженер С.Мөнхбат 2019 оны 09 дүгээр сарын 23-наас 10 дугаар сарын 05-ны өдрүүдэд оролцсон.

Энэхүү сургалтыг БНСУ-ын Цаг уурын байгууллагын сургалт, хөгжил хариуцсан мэргэжилтэн, сургагч багш нар удирдан явуулсан бөгөөд сургалтад 14 орны нийт 15 суралцагч оролцсон.

“Цаг уурын радарын хэрэглээ” сургалтад хамрагдсанаар Допплерын радарын станцын өнөөгийн байдал, цаашдын хөгжлийн чиг хандлага, технологийн өндөр дэвшилтэй танилцсан. Сургалтад оролцогчид өөрийн орны цаг уурын радарын үйлчилгээний талаар илтгэл тавьж, давуутай болон сул талууд цаашид цаг уурын радарын үйлчилгээг сайжруулахад хийгдэх шаардлагатай ажлуудын талаар хэлэлцүүлэг явуулж, харилцан туршлага солилцсон.

2019 оны 10-р сарын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

ТАНЫ АНХААРАЛД

Цаг агаарын сарын урьдчилсан мэдээнд тухайн сард агаарын дундаж температур, орох хур тунадасны хэмжээ нь олон жилийн дундажтай харьцуулахад ямар байхыг баруун (Баян-Өлгий, Ховд, Увс, Завхан, Говь-Алтай, Баянхонгор), төв (Архангай, Өвөрхангай, Хөвсгөл, Булган, Сэлэнгэ, Төв, Орхон, Дархан-Уул), зүүн (Хэнтий, Дорнод, Сүхбаатар), говийн (Дундговь, Өмнөговь, Дорноговь, Говь-Сүмбэр) нутгийн гэсэн 4 бүс нутаг тус бүрээр ялган зааж өгдөг. Түүнчлэн тухайн сарын хэдий үед нутгийн аль хэсэгт дулаарах, хүйтрэх, бороо, цас орох, салхи шуурга болохыг тусгана. Цаг агаарын үзэгдэл нутгийн 30 хувиас хэтрэхгүйгээр зурвас газраар ажиглагдах тохиолдолд "зарим газраар", 30-70 хувьд "ихэнх нутгаар", 70 хувиас дээш нутгийг хамрах тохиолдолд "бүх нутгаар" гэсэн нэр томъёо хэрэглэдэг. Дулааны улиралд агаарт болон хөрсний гадарга дээр температур 00-аас бага болж хүйтрэхийг "цочир хүйтрэл" гэнэ.

Цаг агаарын урьдчилсан мэдээг өдөр бүр 12 цагаар болон нэг, тав хоногоор нарийвчлан гаргаж радио, телевиз, хэвлэлээр нийтэд мэдээлдэг. Цаг агаарын байдал эрс өөрчлөгдөн цаашид хөдөө аж ахуйн болон эдийн засгийн бусад салбарын хэвийн үйл ажиллагаанд саад учруулахаар аюултай үзэгдлийн хэмжээнд хүрч болзошгүй тохиолдолд “Урьдчилан анхааруулах мэдээ”, “Урьдчилан сэрэмжлүүлэх мэдээ” гаргаж радио, телевизээр нийт ард ­иргэдэд, харин эд хөрөнгө, иргэдийн амь нас хохирохоор онц аюултай үзэгдлийн хэмжээнд хүрэхээр бол “Гамшигт үзэгдлээс урьдчилан сэргийлэх мэдээ” гаргаж “Харанга” дохиотойгоор мэдээлэх ба мэдээллийг онцгой байдлын шугамаар нийт ард иргэд, төр засгийн бүх шатны удирдлагад шуурхай хүргэдэг. Холбогдох газрын удирдлага “Гамшигт үзэгдлээс урьдчилан сэргийлэх мэдээ”-г хүлээн авмагц мэдээллийг өөрийн харъя нутаг дэвсгэрийн иргэдэд хүргэх, гамшгаас хамгаалах, гамшгийн голомтод ажиллах, сэргээн босгох үйл ажиллагааг шуурхай зохион байгуулах үүрэгтэй.

Ус, цаг агаарын гамшигт үзэгдлийн улмаас хүний амь нас эрсэдсэн, байгаль орчин, эд хөрөнгөнд хохирол учирсан тохиолдолд сум, дүүргийн Засаг дарга ажлын хэсэг томилон ажиллуулж, уг гамшигт үзэгдлээс хамгаалах талаар зохион байгуулсан арга хэмжээ, үр дүн, учирсан хохирол, гарсан зардлын талаарх мэдээллийг нэгтгэн аймаг, нийслэлийн Засаг дарга, Онцгой байдлын газар, хэлтэс, Улсын онцгой байдлын ерөнхий газар, аймгийн Цаг уур, орчны шинжилгээний алба, Улаанбаатар хотын Ус цаг уурын хүрээлэнд 3 хоногийн дотор ирүүлнэ.

Цаг агаарын мэдээний талаар лавлах, эсвэл байгаль цаг уурын сонин хачин үзэгдлийн талаарх мэдээллийг Ус, цаг уур, орчны судалгаа мэдээллийн хүрээлэнгийн  326606, 326609 утсаар өгөх юмуу "УБ-46, Жуулчны гудамж-5, Ус, цаг уур, орчны судалгаа мэдээллийн хүрээлэнгийн  “Орчил урсгал, урт хугацааны прогнозын судалгааны хэлтэс" гэсэн хаягаар ирүүлнэ.

УУР АМЬСГАЛЫН ТОЙМ

Манай орны хувьд X сард агаарын дундаж температур 1981-2010 оны дунджаар (ОЖД) Алтай, Хангай, Хэнтэйн нуруу, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар -2…-100C хүйтэн, Алтайн чанад говь болон говийн аймгуудын нутгаар +4...+90C дулаан, бусад нутгаар -10C хүйтнээс +40C дулаан байдаг /1 дүгээр зураг/. Гэвч жил бүр адил байдаггүй. Тухайлбал: 1982, 1989, 1990, 1998, 2006, 2011, 2014, 2015 онд ихэнх нутгаар уур амьсгалын дунджаас 1.6-3.50C-аар дулаан, өдрийн үнэмлэхүй их температур 20-260C хүрч дулаарч байсан бол 1981, 1987, 2000 онд ихэнх нутгаар, 2002 онд төв болон зүүн, говийн аймгуудын нутгаар уур амьсгалын дунджаас 2.3-4.50C-аар хүйтэн болж, шөнийн үнэмлэхүй бага температур Завхан, Баянхонгорын өмнөд хэсгээр 12-170C, бусад нутгаар 20-250C градус хүрч хүйтэрч байв.

Хур тунадас уур амьсгалын \1981-2010 оны\ дунджаар X сард Хангай, Хөвсгөл, Хэнтэйн уулархаг нутаг, Орхон-Сэлэнгийн сав, Дорнодын тал нутгаар 9-15 мм, Их нууруудын хотгор, говийн нутгаар 3-6 мм, бусад нутгаар 6-9 мм хур тунадас ордог байна /2 дугаар зураг/. Гэвч 1987 онд нийт нутгаар уур амьсгалын дунджаас 5 дахин их, 1986,1988 онуудад ихэнх нутгаар, 1998, 2002 онд төв ба зүүн аймгуудын нутаг, говийн аймгуудын нутгийн баруун хэсгээр, 2008, 2013 онд баруун болон төвийн аймгуудын нутгийн хойд хэсэг, зүүн болон говийн аймгуудын нутгаар уур амьсгалын дунджаас 2-4 дахин их хур тунадас орсон бол 1997, 2004 онд огт ороогүй, 1985, 1991, 2003, 2005, 2015, 2017 онд ихэнх нутгаар тун бага хур тунадас орсон байна.

Уур амьсгалын дунджаар сарын сүүлчээр 1-6 см зузаан цасан бүрхүүл тогтдог боловч цас их орсон жил уулархаг нутгаар 3-13 см-т хүрдэг. Харин говийн аймгуудын нутгаар цасан бүрхүүл түр зуур тогтоод арилдаг.

Салхины хурд 16 м/с-ээс хүчтэй болох тохиолдол жил бүр Ховд, Өмнөговийн нутгаар 5-10, бусад нутгаар 1-6 удаа ажиглагддаг. Сүүлийн жилүүдэд ажиглагдсан салхины үнэмлэхүй их хурд 1985, 1986 онд Өмнөговь, Дорноговийн нутгаар 20-24м/с, 2000 онд Баян-Өлгий, Говь-Алтайн нутгаар 34-40м/с, 2002 онд Баянхонгор, Өвөрхангай, Өмнөговийн зарим нутгаар 28-34м/с хүрч хүчтэй шороон болон цасан шуурга шуурч байв.

ЦАГ АГААРЫН УРЬДЧИЛСАН ТӨЛӨВ

Баруун аймгуудын нутаг. Говь-Алтайн зүүн өмнөд, Баянхонгорын ихэнх нутгаар ОЖД-с 1.0-1.5 градусаар дулаан, бусад нутгаар дунджийн орчим байх төлөвтэй/3 дугаар зураг/.

Нэгдүгээр арав хоногийн эхээр хүйтэрч Алтайн өвөр говь болон Их нууруудын хотгороор шөнөдөө 0-5 градус, өдөртөө 14-19 градус дулаан, Хангай, Ханхөхий, Булнайн уулс, Завхан голын эхээр шөнөдөө 4-9 градус хүйтэн, өдөртөө 8-13 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 1 градус дулаанаас 4 градус хүйтэн, өдөртөө 11-16 градус дулаан байна. Нэгдүгээр арав хоногийн сүүлийн хагас, гуравдугаар арав хоногийн эхний хагаст Алтай, Хангай, Булнай, Түргэний уулс, Завхан голын эх, Хүрэнбэлчирийн хөндийгөөр шөнөдөө 10-15 градус, өдөртөө 0-5 градус хүйтэн, Алтайн өвөр говь, Их нууруудын хотгороор шөнөдөө 1-6 градус хүйтэн, өдөртөө 8-13 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 5-10 градус хүйтэн, өдөртөө 0-5 градус дулаан байна. Гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр хүйтэрч Хангайн уулс, Завхан голын эх, Хүрэнбэлчирийн хөндийгөөр шөнөдөө 19-24 градус, өдөртөө 4-9 градус хүйтэн, Алтайн өвөр говиор шөнөдөө 4-9 градус хүйтэн, өдөртөө 4-9 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 11-16 градус хүйтэн, өдөртөө 2 градус дулаанаас 3 градус хүйтэн байна. Бусад хугацаанд Алтай, Хангайн уулс, Завхан голын эх, Хүрэнбэлчирийн хөндийгөөр шөнөдөө 7-12 градус хүйтэн өдөртөө 3-8 градус дулаан, Алтайн өвөр говиор шөнөдөө 1-6 градус өдөртөө 13-18 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 1-6 градус хүйтэн өдөртөө 7-12 градус дулаан байх төлөвтэй.

Энэ сард орох хур тунадасны хэмжээ нь Баян-Өлгий, Ховд, Завханы  хойд хэсэг, Увсын ихэнх нутгаар ОЖД-с ахиу, бусад нутгаар дунджийн орчим байх төлөвтэй/4 дүгээр зураг/.

Нэгдүгээр арав хоногийн эхээр нутгийн зарим газраар хур тунадас, нойтон цас орно. Хоёр ба гуравдугаар арав хоногийн эхэн үеэр нутгийн хойд хэсгээр, гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр нутгийн зарим газраар цас орох төлөвтэй.

Салхи нэгдүгээр арав хоногийн эхээр болон хоёрдугаар арав хоногийн дунд үе, гуравдугаар арав хоногийн эхэн болон сүүлчээр зарим газраар 14-16 м/с, нутгийн өмнөд хэсгээр зарим үед 18-20м/с хүртэл ширүүсч шороон болон цасан шуурга шуурах төлөвтэй.

Төвийн аймгуудын нутаг. Өвөрхангай, Төв аймгийн ихэнх нутгаар ОЖД-с 1.0-1.5 градус дулаан, бусад нутгаар дунджийн орчим байх төлөвтэй/3 дугаар зураг/.

Нэгдүгээр арав хоногийн эхээр хүйтэрч Дархадын хотгор, Хангай, Хөвсгөл, Хэнтэйн уулархаг нутгаар шөнөдөө 4-9 градус хүйтэн, өдөртөө 8-13 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 1 градус дулаанаас 4 градус хүйтэн, өдөртөө 12-17 градус дулаан байна. Хоёрдугаар арав хоногийн эхэн болон сүүлчээр, гуравдугаар арав хоногийн эхний хагаст Дархадын хотгор, Хангай, Хөвсгөл, Хэнтэйн уулархаг нутгаар шөнөдөө 10-15 градус хүйтэн, өдөртөө 2 градус дулаанаас 3 градус хүйтэн, бусад нутгаар шөнөдөө 4-9 градус хүйтэн, өдөртөө 2-7 градус дулаан, гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр хүйтэрч Дархадын хотгор, Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар шөнөдөө 15-20 градус, өдөртөө 3-8 градус хүйтэн, бусад нутгаар шөнөдөө 8-13 градус хүйтэн, өдөртөө 2 градус хүйтнээс 3 градус дулаан байна. Бусад хугацаанд Хангай, Хөвсгөл, Хэнтэйн уулархаг нутгаар шөнөдөө 7-12 градус хүйтэн, өдөртөө 1-6 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 1-6 градус хүйтэн, өдөртөө 9-14 градус дулаан байх төлөвтэй.

Энэ сард нийт нутгаар ОЖД-н орчим хур тунадас орох төлөвтэй/4 дүгээр зураг/.

Нэг ба хоёрдугаар арав хоногийн эхээр зарим газраар бага зэргийн,  хоёрдугаар арав хоногийн сүүлчээр нь ихэнх нутгаар хур тунадас нойтон цас орно. Гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр зарим газраар цас орох төлөвтэй.

Салхи нэг ба хоёрдугаар арав хоногийн эхээр, гуравдугаар арав хоногийн эхэн ба сүүлчээр зарим газраар 14-16м/с, нутгийн өмнөд хэсгээр түр зуур 16-18 м/с хүртэл ширүүсч шороон болон цасан шуурга шуурах төлөвтэй.

Зүүн аймгуудын нутаг. Нийт нутгаар ОЖД-с 1.0-1.5 градус дулаан байх төлөвтэй/3 дугаар зураг/.

Нэгдүгээр арав хоногийн эхээр хүйтэрч үеэр Хэнтий, Дорнодын хойд хэсгээр шөнөдөө 1-6 градус хүйтэн, өдөртөө 10-15 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 0-5 градус өдөртөө 13-18 градус дулаан байна. Нэг болон хоёрдугаар арав хоногийн сүүлчээр ихэнх нутгаар шөнөдөө 4-9 градус хүйтэн, өдөртөө 3-8 градус дулаан, гуравдугаар арав хоногийн дунд үеэр хүйтэрч Хэнтий, Дорнодын хойд хэсгээр шөнөдөө 11-16 градус, өдөртөө 1-6 градус хүйтэн, бусад нутгаар шөнөдөө 6-11 градус хүйтэн, өдөртөө 2 градус хүйтнээс 3 градус дулаан байх төлөвтэй. Бусад хугацаанд нутгийн хойд хэсгээр шөнөдөө 3-8 градус хүйтэн өдөртөө 5-10 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 0-5 градус хүйтэн өдөртөө 9-14 градус дулаан байх төлөвтэй.

Энэ сард нийт нутгаар ОЖД-н орчим хур тунадас орох төлөвтэй/4 дүгээр зураг/.

Нэгдүгээр арав хоногийн эхээр зарим газраар бага зэргийн хур тунадас, сүүлчээр нь ихэнх нутгаар, хоёр ба гуравдугаар арав хоногийн эхэн болон сүүлчээр зарим газраар хур тунадас, цас орох төлөвтэй.

Салхи нэгдүгээр арав хоногийн эхэн, хоёр ба гуравдугаар арав хоногийн эхэн ба сүүлчээр зарим газраар 16-18 м/с хүртэл ширүүсч шороон болон цасан шуурга шуурах төлөвтэй.

Говийн аймгуудын нутаг  Нийт нутгаар ОЖД-с 1.0-1.5 градусаар дулаан байх төлөвтэй байна/3 дугаар зураг/.

Нэгдүгээр арав хоногийн дунд эхээр сэрүүсч ихэнх нутгаар шөнөдөө 0-5 градус, өдөртөө 13-18 градус дулаан байна. Нэг ба хоёрдугаар арав хоногийн сүүлчээр ихэнх нутгаар шөнөдөө 3 градус дулаанаас 2 градус хүйтэн, өдөртөө 7-12 градус дулаан, гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр ихэнх нутгаар шөнөдөө 6-11 градус хүйтэн, өдөртөө 2  градус хүйтнээс 3 градус дулаан байна. Бусад хугацаанд шөнөдөө 1 градус хүйтнээс 4 градус дулаан, өдөртөө 11-16 градус дулаан байх төлөвтэй.

Энэ сард Дундговь, Дорноговийн хойд хэсгээр ОЖД-н орчим, бусад нутгаар дунджаас бага хур тунадас орох төлөвтэй/4 дүгээр зураг/.

Нэгдүгээр арав хоногийн эхээр нутгийн хойд хэсгээр хур тунадас орно. Гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр нутгийн зарим газраар хур тунадас нойтон цас орох төлөвтэй.

Салхи нэг ба хоёрдугаар арав хоногийн сүүлч, гуравдугаар арав хоногийн эхэн болон сүүлчээр зарим газраар 16-18 м/с, Арц Богдын өвөр хоолойгоор түр зуур 20-22 м/с хүртэл ширүүсч шороон шуурга шуурах төлөвтэй

“Өвөлжилтийн бэлтгэл” ажил

Өвөлжилтийн бэлтгэл ажлын хүрээнд Морин-уул локатор цаг уурын станцын зам засварын ажил болон станцын барилга дотор цэвэрлэгээ үйлчилгээг төвийн нийт ажилтнуудын хамтаар хийж гүйцэтгэлээ.

“Хандлагаа өөрчилье” нээлттэй өдөрлөг

 “Хандлагаа өөрчилье” уриалга дэвшүүлж, БОАЖ-ын салбарын нээлттэй өдөрлөгийг  улс орон даяар зохион байгууллаа. БОАЖЯ болон Улаанбаатарт үйл ажиллагаа явуулж буй харъяа байгууллагууд, хамтран ажилладаг холбоод, төр, хувийн хэвшил, олон улсын байгууллагууд  Д.Сүхбаатарын талбайд иргэд олон нийтэд ажлаа тайлагнаж, зөвлөгөө мэлээлэл өгөн,  санал хүсэлтийг хүлээн  авлаа. олон нийтэд нөлөөлөх хэд хэдэн аяныг амжилттай эхлүүлээд байна. Засгийн газрын 2016-2020 оны мөрийн хөтөлбөрт тусгагдсаны дагуу салбарын ажилтан албан хаагчдын ажиллах нөхцлийг сайжруулах хэд хэдэн ажлыг эхлүүллээ. Тухайлбал, 12 гаруй жил парк шинэчлэл хийгээгүй байсан цаг уурын салбарынхныг шинэ машинаар хангасан. Улсын тусгай хамгаалалттай газрын захиргаадын автомашины парк шинэчлэлийг хийж, байгаль хамгаалагчдыг дэвшилтэт технологи, галд тэсвэртэй хувцасаар хангах ажлыг ч эхлүүллээ.БОАЖ-ын салбарт хийж, хэрэгжүүлж байгаа ажлууд их байгаа ч салбарын өмнө тулгамдаж буй олон асуудал бий. Энэ бүхнийг цаашид шийдэхийн тулд төр иргэний хамтын ажиллагааг чухал гэдгийг тэрбээр онцлон хэлж байв.

 

ХҮНИЙ ХҮЧИН ЗҮЙЛИЙГ НИСЭХИЙН АЮУЛГҮЙ АЖИЛЛАГААНЫ ҮНДЭСНИЙ ХӨТӨЛБӨРТЭЙ УЯЛДУУЛАХ СУРГАЛТ БОЛЖ БАЙНА

ХҮНИЙ ХҮЧИН ЗҮЙЛИЙГ НИСЭХИЙН АЮУЛГҮЙ АЖИЛЛАГААНЫ ҮНДЭСНИЙ ХӨТӨЛБӨРТЭЙ УЯЛДУУЛАХ СУРГАЛТ БОЛЖ БАЙНА

Нислэгийн аюулгүй ажиллагаа болон нислэгт тэнцэх чадварыг хадгалах хойд Азийн бүсийн орнуудын хамтын ажиллагааны хөгжлийн хөтөлбөр/COSCAP-NA/-ийн хүрээнд зохион байгуулагдаж буй “Хүний хүчин зүйлийг SSP/Иргэний нисэхийн аюулгүй ажиллагааны үндэсний хөтөлбөр/, болон SMS/Аюулгүй ажиллагааны удирдлагын тогтолцоо/-той уялдуулах нь” сэдэвт сургалт семинар Улаанбаатар хотноо эхэллээ. Энэ сарын 9-13-ны хооронд үргэлжлэх тус сургалтыг Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллагын багш зааварлагч ноён Jacques Astre удирдан явуулж байна. Нислэгийн цаг уурын төвөөс Дотоод хяналт, чанарын хэсгийн чанарын менежер Д.Ганбат, Мэдээлэл, үйлчилгээний хэлтсийн Ерөнхий инженер Б.Сүхбаатар нар хамрагдаж байна.

2019 оны 09 дүгээр сарын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

ЦАГ АГААРЫН УРЬДЧИЛСАН ТӨЛӨВ

Бaруун аймгуудын нутаг.  Агаарын температурын сарын дундаж нь Алтай, Хангайн уулархаг нутгаар 4 градус хүйтнээс 6 градус дулаан, Алтайн өвөр говиор 14-19 градус, бусад нутгаар 6-14 градус дулаан буюу Баянхонгорын өмнөд хэсгээр ОЖД-с дулаан, бусад нутгаар дунджийн орчим байна.

Нэг болон хоёрдугаар арав хоногийн сүүлийн хагаст сэрүүсч Алтай, Хангайн уулархаг нутгаар шөнөдөө 3-8 градус хүйтэн цочир хүйтэрнэ, өдөртөө 8-13 градус дулаан, Алтайн өвөр говиор шөнөдөө 6-11 градус, өдөртөө 18-23 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 3 градус дулаанаас 2 градус хүйтэн, өдөртөө 12-17 градус дулаан байна. Гуравдугаар арав хоногийн дунд үеэс хүйтэрч уулархаг нутгаар шөнөдөө 7-12 градус хүйтэн өдөртөө 4-9 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 2-7 градус хүйтэн өдөртөө 8-13 градус дулаан байна. Бусад хугацаанд Алтай, Хангайн уулархаг нутгаар шөнөдөө 0-5 градус хүйтэн, өдөртөө 12-17 градус дулаан, Алтайн өвөр говиор шөнөдөө 7-12 градус, өдөртөө 22-27 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 2-7 градус өдөртөө 17-22 градус дулаан байна. Энэ сард орох хур тунадасны хэмжээ нь  нийт нутгаар дунджийн орчим байна. Нэгдүгээр арав хоногийн дунд үеэр зарим газраар бороо, уулархаг нутгаар хур тунадас орно. Дуу цахилгаантай. Хоёрдугаар арав хоногийн эхэн болон дунд үеэр, гуравдугаар арав хоногийн дунд үер зарим газраар хур тунадас, уулархаг нутгаар нойтон цас орох төлөвтэй Салхи нэгдүгээр арав хоногийн дунд үеэр зарим газраар түр зуур 14-16 м/с хүрч ширүүснэ. Хоёр ба гуравдугаар арав хоногийн дунд үе болон гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр нутгийн өмнөд хэсгээр 18-20 м/с хүртэл  ширүүсч шороон шуурга шуурах төлөвтэй.

Төвийн аймгуудын нутаг. Агаарын температурын сарын дундаж нь нутгийн баруун хэсгээр 2-9 градус, бусад нутгаар 9-14 градус буюу Өвөрхангайн өмнөд хэсэг, Сэлэнгэ, Төв аймгийн ихэнх нутгаар ОЖД-с дулаан, бусад нутгаар дунджийн орчим бaйнa.

Нэгдүгээр арав хоногийн эхээр, хоёрдугаар арав хоногийн дунд үеэр Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар шөнөдөө 0-5 градус, өдөртөө 16-21 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 7-12 градус, өдөртөө 23-28 градус дулаан байна. Харин нэгдүгээр арав хоногийн дунд үеэс сэрүүсч арав хоногийн сүүлчээр нь  Дархадын хотгор, Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар шөнөдөө 3-8 градус хүйтэн, өдөртөө 6-11 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 0-5 градус дулаан, хөрсөн дээр 1-6 градус хүрч цочир хүйтэрнэ, өдөртөө 14-19 градус дулаан байна. Мөн хоёр, гуравдугаар арав хоногийн сүүлийн хагаст хүйтэрч сарын сүүлчээр Дархадын хотгор, Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар шөнөдөө 6-11 градус хүйтэн өдөртөө 3-8 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 1-6 градус хүйтэн, өдөртөө 6-11 градус дулаан байна. Бусад хугацаанд Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар шөнөдөө 0-5 градус хүйтэн, өдөртөө 13-18 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 3-8 градус, өдөртөө 17-22 градус дулаан байх төлөвтэй. Энэ сард орох хур тунадасны хэмжээ нь нийт нутгаар дунджийн орчим байна. Нэгдүгээр арав хоногийн дунд үер нутгийн хойд хэсгээр, сүүлчээр зарим газраар бороо, уулархаг нутгаар хур тунадас орно. Дуу цахилгаантай. Хоёрдугаар арав хоногийн дунд үе, гуравдугаар арав хоногийн эхэн болон сүүлчээр зарим газраар хур тунадас, уулархаг нутгаар нойтон цас орох төлөвтэй Салхи нэгдүгээр арав хоногийн дунд үе болон сүүлч, хоёрдугаар арав хоногийн дунд үе, гуравдугаар арав хоногийн эхэн ба сүүлчээр зарим газраар 16-18м/с хүртэл  ширүүсч шороон шуурга шуурах төлөвтэй.

Зүүн аймгуудын нутаг. Агаарын температурын сарын дундаж нь бүх нутгаар 6-13 градус дулаан буюу нийт нутгаар ОЖД-с дулаан байна.

Нэг болон хоёрдугаар арав хоногийн эхний хагаст шөнөдөө нутгийн хойд хэсгээр 3-8 градус, бусад нутгаар 7-12 градус, өдөртөө ихэнх нутгаар  22-27 градус дулаан байна. Харин нэгдүгээр арав хоногийн сүүлч, хоёрдугаар арав хоногийн эхэн болон сүүлчээр сэрүүсч Хэнтэйн уулархаг нутгаар шөнөдөө 0-5 градус хүйтэн цочир хүйтрэх ба өдөртөө 7-12 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 2-7 градус, өдөртөө 15-20 градус дулаан байна. Гуравдугаар арав хоногийн дунд үеэр хүйтэрч шөнөдөө нутгийн хойд хэсгээр 3-8 градус хүйтэн, өдөртөө 4-9 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 3 градус дулаанаас 2 градус хүйтэн цочир хүйтэрнэ, өдөртөө 8-13 градус дулаан байна. Бусад хугацаанд нутгийн хойд хэсгээр шөнөдөө 4 градус дулаанаас 1 градус хүйтэн, өдөртөө 13-18 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 4-9 градус, өдөртөө 18-23 градус дулаан байна.   Энэ сард орох хур тунадасны хэмжээ нь бүх нутгаар ОЖД-с бага байна. Нэгдүгээр арав хоногийн сүүлч үеэр зарим газраар бороо орно. Дуу цахилгаантай Хоёрдугаар арав хоногийн эхэн болон дунд үеэр зарим газраар.бороо, уулархаг нутгаар хур тунадас орно. Гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр нь зарим газраар хур тунадас, Хэнтэйн уулархаг нутгаар нойтон цас орох төлөвтэй. Дээрх үеүдэд салхи ихэнх нутгаар 14-16м/с хүрч ширүүсэх ба ялангуяа нэг ба хоёрдугаар арав хоногийн дунд үе, гуравдугаар арав хоногийн эхэн ба дунд үеэр зарим газраар 18-20м/с хүрч ширүүсэн шороон шуурга шуурах төлөвтэй.

Говийн аймгуудын нутаг. Агаарын температурын сарын дундаж нь нутгийн өмнөд хэсгээр 14-19, бусад нутгаар  8-13 градус дулаан буюу бүх нутгаар ОЖД-с дулаан байна.

Нэг болон хоёрдугаар арав хоногийн эхний хагаст ихэнх нутгаар шөнөдөө 9-14 градус, өдөртөө 23-28 градус дулаан байна. Харин нэгдүгээр арав хоногийн сүүлчээр сэрүүсч  нутгийн хойд хэсгээр шөнөдөө 0-5 градус дулаан, хөрсөн дээр сулхан цочир хүйтрэх төлөвтэй, өдөртөө 14-19 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 5-10 градус, өдөртөө 18-23 градус дулаан байна. Хоёрдугаар арав хоногийн сүүлийн хагаст сэрүүснэ. Гуравдугаар арав хоногийн дунд үеэс хүйтэрч Дундговийн нутгаар шөнөдөө 2 градус дулаанаас 3 градус хүйтэн цочир хүйтэрнэ, өдөртөө 7-12 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө 1-6 градус, өдөртөө 11-16 градус дулаан байна. Бусад хугацаанд ихэнх нутгаар шөнөдөө 6-11 градус, өдөртөө 19-24 градус дулаан байна. Энэ сард Дундговийн хойд хэсгээр ОЖД-н орчим бусад нутгаар дунджаас бага хур тунадас орох төлөвтэй. Хоёрдугаар арав хоногийн дунд, гуравдугаар арав хоногийн эхэн ба сүүлчээр зарим газраар хур тунадас орох төлөвтэй. Салхи нэгдүгээр арав хоногийн сүүлч, хоёрдугаар арав хоногийн дунд үе, гуравдугаар арав хоногийн дунд үе болон сүүлчээр зарим газраар 14-16 м/с, нэгдүгээр арав хоногийн дунд үе, гуравдугаар арав хоногийн эхээр ихэнх нутгаар 16-18 м/с хүртэл ширүүсч шороон шуурга шуурна.

Сургалтад хамрагдав

Тус төвийн Ерөнхий технологич инженер Б.Сүхбаатар нь 2019 оны 07 дугаар сарын 01-12-ны өдрүүдэд БНЭУ-ын Ахмедабад хотод Ази номхон далайн бүсийн сансар судлал, технологийн боловсрол төв (CSSTEAP)-д Тоон загварын үр дүнг урьдчилсан мэдээ гаргахад ашиглах нь” сэдэвт олон улсын сургалтад хамрагдсан. Тус сургалт семинарт 9 орны 26 хүн оролцлоо.

Сургалт нь WRF загвар, WRF 3D var, WRFDA-дата ассимиляц, тоон загварын үр дүн, түүнд тухай бүс нутагт зориулж бодит ажиглалт, хиймэл дагуулын үр дүнг ашиглан нэмэлт боловсруулалт хийх, загварын гаралтын үр дүнг сайжруулах боломжтой зэрэг сэдвээр явагдлаа.

Сургалтад хамрагдав

Ахлах синоптик инженер Л.Одгариг, Б.Тэмүлүн нар 2019 оны 07.01-7.05-ны өдрүүдэд БНХАУ-ын Бээжин хотод “АЗИ ТИВИЙН НИСЛЭГТ АЮУЛТАЙ ЦАГ АГААРЫН ҮЗЭГДЛҮҮДИЙГ ТОДОРХОЙЛОХ” сэдэвт олон улсын сургалтад оролцсон.

Сургалт нь 2014 онд ОУИНБ-ын /ICAO/ Цаг уурын дэд ажлын хэсгийн хурлаар боловсруулсан зөвлөмжийг Агаарын навигацийн бодлого, төлөвлөлт/GANP/-ийн дагуу цаг алдалгүйгээр нислэгт аюултай цаг агаарын үзэгдлүүдийг бүс нутгийн хэмжээнд урьдчилан мэдээлэх, шуурхай дамжуулах зорилгын хүрээнд явагдсан.

Тус сургалт семинарыг БНХАУ-ын нисэхийн цаг уурын төвөөс зохион байгуулж 12 орны 34 цаг уурчид оролцлоо.

“Цаг уурын үйлчилгээ”

Улаанбаатар хотын олон улсын шинэ нисэх буудлын менежментийн үйл ажиллагааг эхлүүлж буй билэгт сайн өдөр буюу 2019 оны 7 дугаар сарын 05-нд өдөр шинэ нисэх буудалд нислэг үйлдэх анхны агаарын хөлөгт Нислэгийн цаг уурын төвөөс Цаг уурын үйлчилгээүзүүлэхэд бэлэн болоод байна.

Уг үйл ажиллагаанд Нислэгийн цаг уурын төвийн ахмад ажилтан ахлах синоптик инженер Ц.Сарантуяа, залуу үеийн төлөөлөл инженер О.Мягмардулам болон Мэдээлэл, үйлчилгээний хэлтсийн дарга Б.Болормаа, Нислэгийн цаг уурын өртөөний дарга Д.Цэцэгээ нар нисэх буудал орчмын урьдчилсан болон бодит ажиглалтын мэдээгээр үйлчилж байна.

   

ЗУНЫ УЛИРЛЫН ЦАГ АГААРЫН ОНЦЛОГ

ЗУНЫ УЛИРЛЫН ЦАГ АГААРЫН ОНЦЛОГ

Их хэмжээний үргэлжилсэн бороо, хүчтэй аадар борооны улмаас гол усны түвшин нэмэгдэх цаашлаад хур бороо, уруйн үер болох шалтгаан болдог. Хур борооны, уруйн үер ч тэр аль аль нь нийгэм, ард иргэдийн хөрөнгө, барилга байгууламж, засмал болон төмөр зам зэргийг ихээхэн сүйтгэх, түүгээр үл барам хүн, мал адгуусны амь насыг ч хөнөөх аюултайг цаг ямагт анхаарч, байгалийн энэ гамшигт үзэгдлээс байнга сэргийлж байх нь зүйтэй.

БОРООНЫ БӨӨН ҮҮЛ, ТҮҮНТЭЙ ХОЛБООТОЙ ЗАРИМ ҮЗЭГДЛҮҮД

Борооны бөөн үүл нь босоо чиглэлээр эрчимтэй хөгждөг конвекцийн гэж нэрлэгддэг салангид, нягт үүлэн масс юм.Босоо хөгжлийн үүлэнд бөөн, борооны бөөн (Cb) гэсэн хоёр хэлбэр хамаарна. Бөөн үүл нь газрын дэвсгэр гадаргын жигд биш халалтаас үүдэлтэй агаарын хүчтэй өгсөх хөдөлгөөний (дулааны конвекц) улмаас үүсэж хөгжинө. Усан гадарга дээр үүсэх бөөн үүл нь харьцангуй дулаан усан гадаргуу дээр байрлаж буй агаарын чийглэг давхаргын дээд хэсэг шөнийн цагт цацрагийн хөрөлтөөс болж үүснэ.Борооны бөөн үүлний доод суурь 2 км-ээс бага (голчлон 0.4...1.0 км), зузаан нь 3...4 км, орой нь дээр дурдсанчлан орчих мандалд хүрэх нь бий. Манай орны нөхцөлд энэ үүлний өндрийн хамгийн их утга 13.0...14.2 км хүрдэг нь радарын ажиглалтаар батлагдсан болно. Борооны бөөн үүл нь хэсэг хэсгээр хөгжихөөс гадна үргэлжилсэн далан, гүвээ байдалтай хөгжинө.Борооны бөөн үүлнээс дулаан улиралд аадар бороо, мөндөр орж, аянга цахилгааны үзэгдэл ажиглагдана. Мөн энэ үүлтэй холбоотой нөөлөг салхи, догшин хуй салхи гарах нь цөөнгүй.

Аадар тунадас нь агаарын дотоод массын эсвэл фронтын гаралтай борооны бөөн үүлнээс орно. Энэ төрлийн тунадас нь богино хугацаанд ордог, нэгж хугацаанд их хэмжээний тунадас өгдгөөрөө онцлогтой. Аадрын эрчимшил, ялангуяа фронтын гаралтай борооны бөөн үүлнээс орж буй тунадасны эрчимшил ихэнх тохиолдолд нэлээд хүчтэй байна. Удаан хугацаагаар юмуу богино хугацаанд хүчтэй орсон аадрын улмаас уруйн үер буух нь цөөнгүй. Мөн гол мөрний ус үерлэнэ.

Мөндөр нь тунадасны төрлүүдээс хамгийн аюултайд тооцогддог бөгөөд агаарын дотоод массын, мөн фронтын гаралтай борооны бөөн үүлнээс орно. Хамгийн их хүчтэй мөндөр голчлон хүйтэн фронт дайрч өнгөрөхөд ажиглагдана. Судалгаанаас үзэхэд мөндөртэй өдрийн тоо газрын дэвсгэр гадаргын онцлогоос ихээхэн хамаардаг бөгөөд тал газрыг бодоход уулархаг газарт илүү их байна.Мөндөр нь хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэл, нэн ялангуяа газар тариалан, эрчим хүч, зам тээвэр, түүний дотор агаарын тэврийн үйл ажиллагаанд нэн хор нөлөөтэй үзэгдэл юм.

Аянга цахилгаан гэдэг нь бөөн хэлбэрийн үүл хөгжингүй шатандаа хүрч, тодорхой нөхцөлд цахилгаан цэнэг хуримтлагдаж, тэдгээр нь цаашдаа улам эрчимшиж үүлэн дотор, зэргэлдээ үүлсийн хооронд, үүл газрын хооронд цахилгааны ниргэлт үүсгэдэг цогц үзэгдэл юм. Аянга цахилгааны үзэгдлийн зайлшгүй шинж тэмдэг нь цахилгааны ниргэлт бөгөөд тэр нь гэрлийн (аянга) болон дууны (тэнгэрийн дуу) эффектээр илэрнэ.Аянгын хоногийн явц. Судалгааны дүнгээс үзвэл ихэнх тохиолдолд 12-18 цагийн хооронд аянгын 50-70% нь ажиглагдана. Харин 03-09 цагийн хооронд аянга маш цөөн тохиолдоно. Аянгын хамгийн их давтагдал нь бараг бүх уулархаг станцад 12-15 цагийн хооронд, тэгвэл тал хээрийн болон говийн бүсэд орших станцуудад нэлээд орой 15-18 цагийн хооронд ажиглагдаж байна.

Нөөлөг салхи. Энэ нь гэнэтийн, огцом, богино хугацаанд (хэдхэн хормын турш) салхины хүч ихсэж, хурд нь 15 м/с-ээс их болох, мөн чиглэл нь огцом өөрчлөгдөх үзэгдэл юм. Нөөлөг салхины хурд 20...30 м/с хүрэх нь цөөнгүй, 40 м/с-ээс давах тохиолдол ч тэмдэглэгджээ. Энэ үзэгдэл ихэвчлэн фронтын, агаарын дотоод массын борооны бөөн үүлтэй холбоотой ажиглагдана. Аль ч тохиолдолд энэ нь эргэлтийн хэвтээ тэнхлэг бүхий агаарын хуйлрах хөдөлгөөн бөгөөд үүлэн дотор юмуу үүлэн дор үүснэ.

Догшин хуй салхи. Догшин хуй салхи нь борооны бөөн үүлэнд бий болдог, газрын гадаргад эгц босоо, хааяа тахирласан тэнхлэгийг тойрон эргэж байгаа юүлүүр маягийн хуйлраа үүсгэдэг хуй салхи юм.Догшин хуй нь хэдэн арван метрийн голчтой бараан өнгийн үүлэн багана байдалтай ажиглагдана. Догшин хуй салхины хурд 100 м/с, түүнээс ч их, дайрч өнгөрсөн газраа ямагт эвдлэн сүйтгэх, хүн амьтны нас нас хөнөөх аюултай байна.

Шилжлэг салхи. Агаарын урсгалын огцом өөрчлөлтийг шилжлэг салхи гэнэ. Шилжлэг салхийг ажиглагдах байдлаар нь 3 хуваана. Үүнд:

а. Чиглэлийн өөрчлөлт б. Хурдны өөрчлөлт в. Чиглэл хурдны өөрчлөлт

Салхины шилжлэгийн босоо тархалт ХБЗ-аас дунджаар 100 м хүртэлх өндөрт хамгийн эрчимтэй, 100-500 метрт арай бага эрчимтэй тохиолддог болохыг судалгаагаар тогтоосон байна.Борооны бөөн үүлтэй холбоотой цаг агаарын аюултай, онц аюултай цөөнгүй үзэгдэл ажиглагддаг. Ийм учраас дулаан улиралд ажиглагдах конвекцийн гэж нэрлэгдэх эрч хүч, энерги ихтэй эдгээр үзэгдлүүд нь хөдөө аж ахуй, газар тариалан, эрчим хүч, зам тээвэр, нэн ялангуяа нисэх буудлын барилга, байгууламж, агаарын хөлгийн нислэгт аюултай гэдгийг анхааруулж байна.

 Нислэгийн цаг уурын төв