Чанарын менежментийн тогтолцооны гэрчилгээ авлаа

Чанарын менежментийн тогтолцооны гэрчилгээ авлаа

Нислэгийн цаг уурын үйлчилгээнд Чанарын менежментийн тогтолцоог ISO9001:2015 олон улсын стандартын дагуу  хэрэгжүүлснийг баталгаажуулсан гэрчилгээг 2018 оны 04 дүгээр сарын 09-ний өдөр гардан авлаа.

Дээрх гэрчилгээг Стандарт, Хэмжил Зүйн Газрын даргын 2018 оны А/105 дугаар тушаалын дагуу 2021 он хүртэл 3 жилийн хугацаатай эзэмших эрхтэй боллоо.

Сургалт зохион байгуулж байна.

Сургалт зохион байгуулж байна.

Нислэгийн цаг уурын төвөөс 2 жилд тутамд зохион байгуулдаг Иргэний агаарын тээврийн нислэгт цаг уурын үйлчилгээ үзүүлэх шалгуур үзүүлэлтийг хангасан синоптик инженерүүдэд “Нислэгийн цаг уурын мэргэшлийн үнэмлэх” олгох давтан сургалт 04 дүгээр сарын сарын 09-ний өдрөөс эхлэн явагдаж байна. Энэ сургалтад төв, орон нутгийн 30 гаруй синоптик инженерүүд хамрагдаж байна.

2018 оны хаврын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

2018 оны хаврын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

Монгол орны 2018 оны IV-VI сарын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

Дөрөвдүгээр сард.

Уур амьсгалын дунджаар агаарын температурын сарын дундаж нь Баян-Өлгийн өмнөд, Увсын хойд, Завханы хойд болон зүүн, Хөвсгөл, Архангай, Говь-Алтайн баруун, Баянхонгорын баруун хойд хэсгээр 3 градус хүйтнээс 1,5 градус дулаан, Говь-Алтайн зүүн өмнөд, Баянхонгор, Дорноговийн өмнөд, Өмнөговийн ихэнх нутгаар 7-11 градус дулаан, бусад нутгаар 2-6 градус дулаан байдаг.

Энэ сард агаарын дундаж температур Булган, Төв аймгийн зүүн хойд, Хэнтийн хойд, Сүхбаатарын зүүн хэсэг, Сэлэнгэ, Дорнодын ихэнх нутгаар уур амьсгалын дунджийн орчим, бусад нутгаар дунджаас 0.5-1.5 градусаар дулаан байх төлөвтэй.

Уур амьсгалын дунджаар Увсын зүүн, Архангайн өмнөд, Булган, Хэнтийн зүүн хойд, Дорнодын зүүн өмнөд хэсгээр 10-14мм, Баян-Өлгийн хойд, Увсын баруун, Завхан, Сүхбаатарын баруун өмнөд, Ховд, Өвөрхангай, Сэлэнгийн зүүн, Төв аймгийн зүүн өмнөд, Хэнтийн өмнөд хэсэг, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өмнөговь, Дундговь, Дорноговь, Говь-Сүмбэрийн ихэнх нутгаар 1-5 мм, бусад нутгаар 6-9 мм хүртэл хур тунадас ордог.

Энэ сард Баян-Өлгий, Увсын нутаг, Ховд, Булганы хойд, Завханы баруун, Хөвсгөлийн зүүн, Сэлэнгийн баруун хойд хэсгээр уур амьсгалын дунджаас ахиу, Ховд, Өвөрхангай, Дундговийн өмнөд, Хэнтийн зүүн, Сүхбаатарын баруун, Дорнодын хойд хэсэг, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өмнөговь, Дорноговийн ихэнх нутгаар уур амьсгалын дунджаас бага, бусад нутгаар дунджийн орчим хур тунадас орох төлөвтэй.

Тавдугаар сард.

Уур амьсгалын дунджаар агаарын температурын сарын дундаж нь Баян-Өлгийн өмнөд, Завханы хойд болон зүүн, Хөвсгөл, Архангай, Говь-Алтайн баруун, Баянхонгор, Өвөрхангайн баруун хойд, Төв аймгийн зүүн өмнөд хэсгээр 5-9 градус, Говь-Алтайн зүүн өмнөд, Баянхонгор, Өмнөговь, Дорноговийн өмнөд хэсгээр 15-19 градус, бусад нутгаар 10-14 градус дулаан байдаг.

Энэ сард агаарын дундаж температур Баян-Өлгий, Булган, Сэлэнгэ, Хэнтийн ихэнх нутаг, Увсын баруун, Ховд, Архангай, Төв, Сүхбаатар, Дорнодын хойд, Хөвсгөлийн зүүн хэсгээр уур амьсгалын дунджийн орчим, бусад нутгаар уг дунджаас 0.5-1.0 градусаар дулаан байх төлөвтэй.

Уур амьсгалын дунджаар Увс, Булган, Хэнтийн зүүн хойд, Архангайн зүүн өмнөд, Сэлэнгийн баруун, Өвөрхангай, Төв аймгийн баруун хойд хэсгээр 21-30 мм, баруун ба говийн ихэнх нутгаар 3-11 мм, бусад нутгаар 12-20 мм хүртэл хур тунадас ордог.

Энэ сард Булганы ихэнх нутаг, Баян-Өлгийн өмнөд, Архангайн зүүн хойд, Сэлэнгийн баруун, Дорноговь, Дорнодын  зүүн өмнөд, Сүхбаатарын баруун өмнөд хэсгээр амьсгалын дунджаас ахиу, Ховдын зүүн, Увсын өмнөд, Завхан, Төв аймгийн баруун өмнөд, Өмнөговь, Дундговийн баруун хэсэг, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өвөрхангайн ихэнх нутгаар уур амьсгалын дунджаас бага, бусад нутгаар дунджийн орчим хур тунадас орох төлөвтэй.

Зургадугаар сард.

Уур амьсгалын дунджаар агаарын температурын сарын дундаж нь Баян-Өлгийн өмнөд, Завханы хойд болон зүүн, Хөвсгөл, Архангай, Говь-Алтайн баруун, Баянхонгор, Өвөрхангайн баруун хойд хэсгээр 10-14 градус, Говь-Алтайн зүүн өмнөд, Баянхонгор, Дорноговийн өмнөд хэсэг, Өмнөговийн ихэнх нутгаар 20-25 градус, бусад нутгаар 14-19 градус дулаан байдаг.

Энэ сард агаарын дундаж температур Баян-Өлгий, Архангай, Дорнодын өмнөд, Говь-Алтайн зүүн хэсэг,  Баянхонгор, Өвөрхангай, Өмнөговь, Дундговь, Дорноговийн ихэнх нутгаар уур амьсгалын дунджийн орчим, бусад нутгаар дунджаас 0.5-1.5 градусаар дулаан байх төлөвтэй.

Уур амьсгалын дунджаар Хөвсгөлийн зүүн, Өвөрхангай,Төв, Хэнтийн хойд, Сүхбаатарын зүүн өмнөд хэсэг,  Архангай, Булган, Сэлэнгийн ихэнх нутгаар 48-70 мм, Баян-Өлгий, Увс, Өвөрхангайн өмнөд, Завханы баруун өмнөд хэсэг, Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өмнөговь, Дундговь, Дорноговийн ихэнх нутгаар 8-28 мм, бусад нутгаар 29-46 мм хүртэл хур тунадас ордог.

 Энэ сард Увсын хойд хэсгээр уур амьсгалын дунджаас бага, Говь-Алтайн зүүн хойд, Өвөрхангай, Дорнодын өмнөд хэсэг, Баянхонгор, Дундговь, Өмнөговь, Дорноговь, Сүхбаатарын ихэнх нутгаар уур амьсгалын дунджаас бага зэрэг ахиу, бусад нутгаар дунджийн орчим хур тунадас орох төлөвтэй.

Ажлын амжилтаа үнэлүүллээ

Ажлын амжилтаа үнэлүүллээ

Дэлхийн болон Монголын Ус, Цаг уурын өдрийг тохиолдуулан нислэгт аюулгүй ажиллагаа, аюулгүй байдлыг хангасан цаг агаарын  мэдээ, мэдээллээр үйлчлэх, шинжилгээ, мэдээллийн ажлын чанарыг дээшлүүлэх, нислэгийн саатал зөрчлийн тоог бууруулах, олон улсын жишигт хүрсэн үйлчилгээг хэрэглэгчдэд үзүүлэх нөхцлийг бүрдүүлэх, Олон улсын иргэний агаарын тээврийн байгууллага, Дэлхийн цаг уурын байгууллагын стандарт шаардлагад нийцүүлэх, дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх ажилд бодитой хувь нэмэр оруулж буй Мэдээлэл, үйлчилгээний хэлтсийн дарга Б.Болормаа, локаторын инженер С.Мөнхбат, ИНЕГ-ын НААХЗА-ны хяналтын байцаагч Д.Маасүрэн нарыг “Байгаль орчны тэргүүний ажилтан” цол тэмдгээр, ерөнхий технологич инженер Б.Сүхбаатар, ахлах синоптик инженер Б.Батцэцэг, Нислэгийн цаг уурын өртөөний инженер Ц.Баярмаа нарыг Байгаль Орчин, Аялал Жуулчлалын Яамны “Жуух бичиг”-ээр, ахлах синоптик инженер Л.Одгариг, Ц.Бадамханд, инженер Б.Долгорсүрэн, дизель генераторч Б.Мөнхбадрах, жижүүр сантехникч С.Уламбаяр нарыг Цаг Уур, Орчны Шинжилгээний Газрын  “Жуух бичиг”-ээр шагнаж урамшууллаа. Шагнуулсан бүх хүмүүстээ дахин баяр хүргэж, ажлын амжилт хүсье.

Нээлтийн ажиллагаа


Дэлхийн цаг уурчдын өдөр, Монгол улсад ус цаг уурын алба үүсч хөгжсөний 94 жилийн ойд зориулан зохион байгуулагдаж байгаа спортын арга хэмжээний нээлтийн ажиллагаа эхэллээ.    

Уур амьсгалын өөрчлөлтийг мэдэрч цаг агаарын аюул гамшигт бэлэн байцгаая

“Уур амьсгалын өөрчлөлтийг мэдэрч цаг агаарын аюул гамшигт бэлэн байцгаая”  

Дэлхийн цаг уурын байгууллагын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Петтери Тааласын  илгээлт

2018 оны дэлхийн цаг уурын өдрийг “Уур амьсгалын өөрчлөлтийг мэдэрч цаг агаарын аюул гамшигт бэлэн байцгаая” гэсэн сэдвийн дор тэмдэглэн өнгөрүүлэхээр сонгон авсан билээ. Хэрэв энэ уриан дээр “усныхаа нөөцөд анхааран…” гээд нэмчихвэл тогтвортой хөгжлийн хөдөлгөгч хүч болж өгч байгаа үндсэн хүчин зүйлсийн иж бүрдэл бүрэн хангагдах юм.

Цаг агаар, уур амьсгал, ус нь нийгмийн сайн сайхан байдал, эрүүл мэнд, хүнсний аюулгүй байдлын амин чухал  үндэс боловч бас гай гамшигт ч хүргэдэг зүйл. Өнгөрсөн түүхэн хугацаанд халуун бүсийн циклон буюу далайн хар салхи, их аадар бороо, халууны долгион, ган, өвлийн цасан шуурга, хэт хүйтрэл зэргээс олон хүний амь нас эрсдэж, эд агуурсын үлэмж хохирол учирч байсан нь цөөнгүй. Нөгөө талаар өнөө цагт уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас өмнө дурдсан аюулт болон гамшигт үзэгдлийн эрч хүч хийгээд тохиолдох давтамж улам ихсэж байна. Энэ 2018 он маань ч цаг агаарын аюул гамшиг элбэгтэй өнгөрсөн 2017 оны үргэлжлэл болон золгож байгаа билээ. 2017 онд тохиолдсон далайн хар салхи АНУ-ын хувьд хамгийн их хор хохирол учруулсны дээр Карибын сав газрын жижиг арлууд, түүний дотор Домниканд олон арван жилээр бүтээн босгосон бүхнийг арчин хаясан билээ. Ази тивд үерийн улмаас сая сая хүн орон гэрээ орхин дүрвэхэд хүрсэн бол Африкийн эвэрт тохиолдсон ган гачиг өлсгөлөн гуйланчлалыг улам гүнзгийрүүлж, мөн л амьдрах уугуул нутагтаа аргагүй байдлаас болж хүн амны шилжилт хөдөлгөөн явагдахад хүргэв. Энэ бүгд даян дэлхийн эдийн засгийн форумд зориулан дэлхийн улс орнуудын төр засгийн тэргүүн нарын “Даян дэлхийн эрсдэлийн илтгэл”-д хүрээлэн буй орчны асуудал хоёр жил дараалан хамгийн чухал анхаарал татсан сэдэв болон тэмдэглэгдсэн байна. Энэхүү илтгэлд дурдснаар хүн төрөлхтний өмнө тулгарч байгаа нэн тулгамдсан асуудалд цаг агаарын эрс үзэгдлүүд, биологийн элдэв янз байдлын алдагдал, экотогтолцооны сүйрэл, томоохон хэмжээний байгалийн гамшиг, хүний үйл ажиллагааны гаралтай экологийн сүйрэл зэрэг дээр бас уур амьсгалын өөрчлөлтийн үр дагаврыг зөөлрүүлэх болон дасан зохицохуйн салбар дахь үр дүн багатайхан оролдлогууд зэргийг онцгойлон тэмдэглэсэн байна.

Өнгөрсөн 2017 он цаг уурын ажиглалт хэмжилт хийж ирсэн түүхэн дэх хамгийн дулаан гурван жилийн нэг, Эль Ниногүй байсан хамгийн дулаан жил болж түүхэнд орлоо. Хүлэмжийн хийн ялгарлаас үүдсэн уур амьсгалын удаан хугацааны өөрчлөлтөөс цаашид ч агаарын температур улам нэмэгдэхийн дээр цаг агаар, усны гаралтай аюултай болон гамшигт үзэгдлийн эрсдэл улам нэмэгдэнэ.

Би дэлхийн цаг уурын байгууллагын бүх гишүүн орнуудад хандан “уур амьсгалын өөрчлөлтийг мэдэрч” “цаг агаарын аюул гамшигт бэлэн байдлаа дээшлүүлэх” хийгээд үүний зэрэгцээ “усныхаа нөөцөд анхаарал хандуулж” байхыг уриалж байна. Энэ бол тогтвортой хөгжилд  хүрэх, гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох олон улсын зорилтод дэмжлэг үзүүлэхэд чухал шаардлагатай юм.

Цаг агаар, уур амьсгал, усны аюул гамшигт бэлэн байдлыг дээшлүүлэхийн тулд төрөл бүрийн аюултай үзэгдлийг цаг тухайд нь урьдчилан мэдээлэх тогтолцоо болоод харилцан уялдан зохицуулсан хариу арга хэмжээг улам төгөлдөржүүлэх шаардлагатай юм. Энэхүү үйл хэрэгт дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор ДЦУБ-аас тогтвортой байдлыг бэхжүүлэх практик арга хэрэгсэл болохуйц төрөл бүрийн аюултай үзэгдлийг цаг тухайд нь урьдчилан мэдээлэх тогтолцооны жагсаалтыг байнга нийтэлж ирсэн байдаг билээ.

Үндэсний цаг уур болон Усны албад цаг агаарын бүхий л төрлийн үзэгдлүүдийг хэт богино хугацааны өмнөөс хийгээд сар, улирлаар, бүр уур амьсгалын ерөнхий чиг хандлагыг нь хүртэл урьдчилан мэдээлж, тэр гаргасан мэдээгээ хувь иргэдээс эхлээд нийгмийн бүхий л хүрээнд, бүх шатны шийдвэр гаргагчдад хамгийн энгийн ойлгомжтой байдлаар хүргэж байх нь чухал.

Цаг агаар, уур амьсгалын аюултай болон гамшигт үзэгдэлд бэлэн байдлыг дээшлүүлэх эхний алхам бол ажиглалт хэмжилтийн найдвартай сүлжээг хөгжүүлэх явдал юм. Хуурай газар, далай дээрх ажиглалтын сүлжээний дээр агаар, сансраас хийдэг цаг уурын тандан судалгааны хэмжилт бол цаг агаар, уур амьсгалын аюул гамшгийг урьдчилан мэдээлэхэд шаардлагатай эх мэдээллийн гол эх үүсвэр бөгөөд ДЦУБ – аас гишүүн орнуудынхаа ажиглалтын суурь сүлжээг улам сайжруулах хийгээд уур амьсгалын мэдээллийн үйлчилгээг өргөжүүлэх үйл ажиллагааг ямагт дэмжиж ирсэн билээ.

Хоёрдугаарт нь: цаг агаар, уур амьсгалын аюул, гамшигт нийгмийн тогтвортой байдлыг дээшлүүлэх үндэс бол шинжлэх ухаан-техникийн дэвшлийн ололтыг урьдчилан мэдээлэх салбарт тууштай нэвтрүүлэх явдал юм. Цаг агаарын гамшгийн улмаас хүний амь нас эрсдэх явдал сүүлийн 30 жилд тууштай буурч ирсэн нь цаг агаарын урьдчилсан мэдээний чанар эрс сайжирч ирсний үр дүн бөгөөд нөгөө талаар аюул гамшигт бэлэн байдлыг дээшлүүлэх, гамшгийн хохирлыг арилгахад салбар дундын уялдаа холбоо сайжирч байгаагийн үр дүн юм. Цаг агаарыг урьдчилан мэдээлэх компьютерийн тооцооны аргыг сайжруулж чадсаны үр дүнд өнөөгийн 5 хоногийн өмнөөс гаргасан урьдчилсан мэдээний чанар 20 жилийн өмнөх 2 хоногийн урьдчилсан мэдээний чанарын түвшинд хүрч чадсан байна. Энэ хандлага цаашид ч үргэлжилж урьдчилсан мэдээний чанар улам дээшлэх болно. Урьдаас сэрэмжлүүлэх явдал бол гамшгийн эрсдэлийг бууруулах үндсэн арга зам бөгөөд чухам үүгээр л хүний амь насыг хамгаалах явдлыг сайжруулж, эд агуурсын хохирлыг бууруулж чадна. Аюул гамшгаас урьдчилан сэрэмжлүүлэх тогтолцоог үр дүнтэй ажиллуулахын тулд сэрэмжлүүлэх мэдээллийг олон нийтэд түгээх, түүнийг үр дүнтэй ашиглах талаар аюул гамшигт өртдөг хувь хүн, нийгмийн бүлэгт сургалт сурталчилгаа, гэгээрүүлэх үйл ажиллагаа явуулж цаг агаарын ямар ч өөрчлөлтөд бэлэн байх чадварыг буй болгох хэрэгтэй юм. Энэ үйл хэрэгт чиглүүлэн ДЦУБ-аас Үндэсний цаг уур/усны албадтайгаа хамтран агаар мандал, усны гаралтай  төрөл бүрийн аюул, гамшигт үзэгдлээс сэрэмжлүүлэх даян дэлхийн жишиг тогтолцоо буй болгох санаачлага дэвшүүлэн ажиллаж байна. Түүнчлэн бид “Уур амьсгалын эрсдэл ба эртнээс сэрэмжлүүлэх тогтолцоо” санаачлага болон Уур амьсгалын үйлчилгээний даян дэлхийн суурь тогтолцооны үндэс хөтөлбөрийн хүрээнд олон улсын түнш байгууллагуудтайгаа хамтран нийгмийн эмзэг салбарын аюул гамшигт өртөх эрсдлийг бууруулахаар ажиллаж байна.

Усны салбарын үйлчилгээ ч гэсэн бас тогтвортой байдлыг дээшлүүлэхэд чухал ач холбогдолтой бөгөөд өдгөө бид ирэх 5 дугаар сард “Усны салбарын үйлчилгээ ба хөгжил дэвшил” уриан дор зохион байгуулагдах даян дэлхийн усны бага хурлын нэг ивээн тэтгэгчээр оролцох гэж байна.

Төгсгөлд нь ажиглалтын сүлжээний хүрэлцээгүй байдлыг багасгах, цаг агаарын үнэн зөв бөгөөд цагаа олсон урьдчилсан мэдээ гаргах болоод цаг агаар усны төрөл бүрийн аюул, гамшигт үзэгдлээс урьчилан сэрэмжүүлэх мэдээллээр хангахад гишүүн орнуудад тулгарч буй саад бэрхшээлийг даван туулах болоод  цаг агаар, уур амьсгал, устай холбоотой гадаад хүчин зүйлсийн сөрөг үйлчлэлд тогтвортой нийгмийг цогцлоон бүрэлдүүлэх үйл хэрэгт ДЦУБ цаашид ч чармайн ажиллах болно гэдгээ илэрхийлж байна. Түүнчлэн бид “Хүсэж буй ирээдүйгээ цогцлоон байгуулья” уриан дор НҮБ-ийн тогтвортой хөгжлийн 2030 он хүртэлх хөтөлбөр болон гамшгийн эрсдэлийг бууруулах Сендайн суурь хөтөлбөрийг бүрэн хэрэгжүүлэхийн төлөө өөрийн хувь нэмрээ оруулах болно.

ДЦУБ-ын бүх гишүүн орнууд болон бидэнтэй хамтран ажиллдаг бүх хүмүүст Даян дэлхийн усны өдөр (3 дугаар сарын 22), Даян дэлхийн цаг уурын өдөр (3 дугаар сарын 23) –ийн мэндчилгээг дэвшүүлж Та бүхнийг ойрын үед уур амьсгалын өөрчлөлтийг мэдэрч, цаг агаарын аюул гамшигт бэлэн байдлаа дээшлүүлэн, усныхаа нөөцөд улам илүү анхаарлаа  хандуулахыг уриалж байна.

Галт уулын сэрэмжлүүлэг мэдээлэл

Галт уулын сэрэмжлүүлэг мэдээлэл

Японы баруун өмнөд хэсэгт орших Шинмодаке гал уулын хүчтэй дэлбэрэлтүүд үргэлжилж буй талаар тус улсын Цаг уурын агентлагаас мэдээлж дэлбэрэлтийн улмаас галт уулын чулууд илүү өргөн газар нутгийг хамарч болзошгүйг анхааруулсан байна.

Галт уул идэвхжсэнтэй холбогдуулан нислэгийн аюулгүй ажиллагаатай холбогдуулан хамтран ажилладаг авиакомпаниуддаа нисэн очдог олон улсын нисэх буудлуудын ойролцоо галт уул идэвхжилт үргэлжилсээр байгааг сэрэмжлүүлж байна.

Эх сурвалж: http://www.jma.go.jp/en/volcano/

МИАТ ХК-тай хамтарсан уулзалт зохион байгуулав

МИАТ ХК-тай хамтарсан уулзалт зохион байгуулав.

          Нислэгийн цаг уурын төв МИАТ ХК-тай байгуулсан хамтран ажиллах гэрээний хэрэгжилтийг дүгнэх уулзалт 2018 оны 02 сарын 28-нд Нислэгийн цаг уурын төвд зохион байгууллаа.

          Уг уулзалтаар нислэгийн цаг уурын үйлчилгээнд ашиглаж буй баримт бичгүүдийн мөрдөлт, үйлчилгээний чанар, урьдчилсан мэдээний таарц, шинээр суурилуулсан агаарын тоон загвар ажиллуулах сервер компьютерын талаар танилцуулсан.

     МИАТ ХК-ийн Нислэг үйлдвэрлэл зохицуулалт, инженерингийн хэлтсийн дарга Гантулга өмнөх уулзалтаар хэлэлцсэн асуудлууд ажил хэрэг болж байгаад талархалтай байгаагаа илэрхийлээд Хаврын улирлын цаг агаарын зөвлөмж, “Агаарын хөлгийн ажиглалтын AIREP/PIREP мэдээний гарын авлагыг хүлээн авч, тогтмол журмын дагуу мэдээлж байх талаар нисэх бүрэлдэхүүнд танилцуулсан. Цаашид шилжилтийн улирал эхэлж байгаатай холбогдуулан Чингис хаан ОУНБ болон Ханбумбат нисэх буудлуудын салхины урьдчилсан мэдээнд онцгойлон анхаарч ажиллахыг хүслээ.

Хаврын улирлын цаг агаарын онцлог

АГААРЫН ТЭЭВЭРЛЭГЧ БОЛОН НИСЭХ БУУДЛУУДАД

Хаврын улирлын цаг агаарын онцлог

Шилжилтийн улиралд манай орны цаг агаарын нөхцөл эрс хувьсамтгай байдгаас, нам үүл үүсч уулаар суух, борооны бөөн үүл үүсэх, нислэгийн замд сэгсрэлт, мөстөлт үүсэх, ихээхэн хэмжээний газар нутгийг хамарсан хүчтэй цасан болон шороон шуурга шуурах, шар усны үер болох, алсын барааны харагдац муудах зэрэг цаг агаарын нислэгт аюултай үзэгдэл үүсэх магадлал өндөр байдаг. Өндрийн фронтын бүс Монгол улсын нутаг дээгүүр дамнан байрлаж циклоны давтагдал нэмэгдэн хамгийн гүн гүн циклонууд хавар ажиглагддагаас болж салхины хүч нэмэгдэж цасан ба шороон шуурганы ихэнх нь хавар тохиолддог.

Хүчтэй салхи: Хүчтэй салхи үүсэх нь өндрийн фронтын бүсийн дагуу өндрийн хотос дайран өнгөрөх үед циклон идэвхиждэгтэй холбоотой байдаг. Буянт-Ухаа орчим ихэвчлэн хойд ба баруун хойд зүгийн хүчтэй салхи зонхилох боловч зүүн өмнөдийн хүчтэй салхи нийт тохиолдлын бараг гуравны нэг хувийг эзэлдэг. Салхины хурдыг авч үзвэл манай орны ихэнх нутагт 15-18 м/с байх нь нийт тохиолдлын 80% гаруй, 19-22 м/с байх нь 10% гаруй, 15-22 м/с байх нь 90% орчмыг эзэлнэ.

Цасан ба шороон шуурганы нислэгт үзүүлдэг нэг нөлөө нь алсын барааны харагдац /АБХ/ бөгөөд судалгаанаас үзэхэд АБХ-ыг нийт тохиолдлын 65% нь 2км-с дотогш ортол, 50-иад хувь нь 1км-ээс, гуравны нэг орчим хувь нь 0.5км-с дотогш орж муутгадаг байна.

Орон шуурга: ихэвчлэн III-V сард тохиолдох ба говь тал нутгаар III сард, уулархаг нутаг болон Их нууруудын хотгорт IV сард хамгийн олон тохиолдоно. Цасан шуурга манай орны хангай говийн зааг нутаг, хээрийн бүсэнд олонтаа тохиолдоно. Орон шуургатай өдрийн газарзүйн тархацыг авч үзвэл нэг талаас өвлийн төгсгөлөөр Өвөрхангай, Дундговь, Сэлэнгийн районд циклон идэвхиждэг, нөгөө талаас Хангай, Хэнтийн уулсын хоорондхи хөндийн нөлөөгөөр төвийн нутгийн баруун өмнөд хэсэгт жилд 5 хоногоос их байдаг бол ЗАН-аар 6 хоногоос их, Алтай орчим 9 хоногоос их байдаг. Орон шуурганы тасралтгүй үргэлжлэх хугацааны 30-40% нь 1.1-3.0 цагийн хооронд оногдох бөгөөд 30 минутаас богино юмуу 12 цагаас удаан үргэлжилсэн орон шуурга цөөн тохиолдоно.

Шороон шуурга: Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг нутгаар жилд 5 өдрөөс цөөн, говийн бүсэнд 20-37 өдөр, Их нууруудын хотгорт 10-17 өдөр байдаг. Манай оронд шороон шуурганы хамгийн их давтагдалтай Алтайн чанад говь, Өмнөговийн Улаан нуурын район, Замын -Үүд орчим гэсэн 3 бүс байдаг. Дундад өргөргийн фронтын бүс хаврын улиралд манай нутаг дээгүүр хойш шилжиж циклоны үйлчлэл идэвхиждэгтэй холбоотойгоор шороон шуурганы давтагдлын 60 орчим хувь нь энэ улиралд хүрэхгүй шахам ажиглагдана. Хангайн бүс нутаг, Их нууруудын хотгорт шороон шуурганы 60-80% нь 3 цагаас богино хугацаагаар үргэлжилдэг бол тал хээр, говийн бүсэнд 12 цагаас давах тохиолдол цөөнгүй байдаг.

Цасан ба шороон шуурганы нислэгт үзүүлдэг нэг нөлөө нь алсын барааны харагдац бөгөөд судалгаанаас үзэхэд нийт тохиолдлын 65% нь 2км-с дотогш ортол, 50-иад хувь нь 1км-ээс, гуравны нэг орчим хувь нь 0.5км-с дотогш муутгадаг байна.

Сэгсрэлт: Салхи температурын жигд бус тархалтаас үүдэн турбулент хөдөлгөөн үүсч улмаар онгоцны сэгсрэлтийг бий болгодог. Турбулент хөдөлгөөний улмаас онгоцонд үзүүлэх сэгсрэлтийг цэлмэг тэнгэр дэх, үүлэн дэх, олгойдох урсгал дахь, уулын сэгсрэлт гэж ангилж болно. Конвекцийн хөдөлгөөн ба Сэмжин /Ci/ үүлний нөлөөгөөр долгиолог хөдөлгөөний улмаас цэлмэг тэнгэрт турбулент хөдөлгөөн ажиглагддаг. Долгиолог хөдөлгөөн нь хоёр өөр шинж чанартай агаарын массын зааг дээр үүсдэг. Цэлмэг тэнгэрт үүсдэг өөр нэг хүчтэй сэгсрэлт нь 7-10 км-ийн өндөрт ажиглагддаг салхи, температурын орны огцом өөрчлөлтийн орны зааг юм. Үүлэн дэх сэгсрэлт цэлмэг тэнгэрийг бодвол илүү эрчимтэй байдаг. Гэхдээ үүл бүрт босоо хөдөлгөөний эрчим өөр өөр байдагтай уялдан сэгсрэлтийн тархалт, эрчим нь янз бүр байдаг. Олгойдох урсгал дахь сэгсрэлт гол төлөв тропосферийн доод ба дунд хэсэгт ажиглагдана. Олгойдох урсгалын захын хэсэг рүү хүчтэй сэгсрэлт ажиглагдах ба олгойдох урсгалын хүйтэн талд нь дулаан талыг бодвол харьцангуй буюу бараг 1.5 дахин илүү сэгсрэлт үүсдэг. Уулын сэгсрэлт уулын оройн салхины шигүүсэл болж буй тэр мужид ажиглагдана. Уулын өндөр 1000м-ээс их бол аль ч улиралд уулын долгион үүсч сэгсрэлт болох нөхцөлийг бүрдүүлдэг.

Мөстөлт: Агаарын хэм 00С-ээс доош орсон үед мөстөлт ажиглагдах магадлал хамгийн их болно.

  • Бөөн, Борооны давхраат үүлэнд
  • Хүйтэн фронтын бүсэд
  • Уул ба дов толгодын дээр
  • Зарим дулаан фронтын өмнө

Шилжилтийн улиралд -18°С хүртэл хүйтэн температуртай, шингэн дусал бүхий борооны давхраат (Ns), өндрийн давхраат (As) болон давхраат бөөн (Sc) үүлэнд мөстөлт үүсэх магадлал хамгийн их буюу (90 хүртэл %) байдаг.

  • Мөстөлтийн эрчим нь нислэгийн өндрийн агаарын температур, үүлний услаг, тунадас орж байгаа эсэх, мөстөлтийн бүсэд онгоц байх хугацаа, онгоцны хурд ба төрөл зэргээс хамаардаг. Хамгийн аюултай мөстөлт нь удаан шилжилттэй хүйтэн фронт, дулаан фронтын өмнөх хүйтэн агаарын цул дотор хэт хөрсөн усан дусал бүхий бороотой үүлэнд нислэг үйлдэхэд тохиолддог байна.

Мөстөлтийн эрчим

  • Сул /Ψ/: Нислэг ийм орчинд 1 цагаас илүү хугацаанд явагдвал асуудал үүсч магадгүй.
  • Дунд //: Мөстөлтийн эсрэг арга хэмжээ авах боломжтой.
  • Хүчтэй //: Мөстөлтийн эсрэг арга хэмжээ авах боломжгүй ба нислэгт шууд нөлөөлдөг учраас маш аюултай.

Хаврын шар усны үер: Гол мөрний усны түвшин, мөсний зузааны мэдээнээс харахад мөс хайлж мөсний зузаан нимгэрч, мөс хэврэгшиж байна. Одоогийн байдлаар Орхон гол, Хүдэр, Хараа, Сөгнөгөр, Хануй, Ховд, Баруунтуруун, Хангилцаг зэрэг голууд үерийн түвшиг 10-60 см давж үерлэж байна. Харин Хангайн нурууны Сэлэнгэ, Орхон, Идэр, голууд 20-50 см, Хөвсгөлийн уулсаас усжих Шишхэд, Эг голууд 30-100 см, Хэнтийн нуруунаас усжих Улз, Хурх, Балж, Онон, Халх голууд 10-40 см, Алтайн уулсаас усжих Ховд, Шарга, Хархираа Түргэний уулсаас эхтэй Түргэн, Хархираа голууд олон жилийн дундаж түвшинг 5-40 см давсан байна. Иймд дээрх голуудын сав газар дахь цас эрчимтэй хайлж голын мөсний үзэгдэл эрчимжиж, мөсөн хахаа үүсэх улмаар шар усны үерээр, ус эргээсээ хальж голын эрэг татам орчим усанд автах үзэгдэл зарим голуудад ажиглагдаж байна.

Түймэр: Хаврын улиралд хуурайшилт, салхи шуурга ихсэхтэй холбоотойгоор ой хээрийн түймэр гарах тохиолдол ихэсдэг. Нийт түймрийн 90 гаруй хувь нь хүний анхаарал болгоомжгүй байдлаас үүсэлтэй хэдий ч гарсан түймрийг илүү их аюултай болгодог нь цаг агаарын нөхцөл байдаг. Тал хээрийн өвс ургамлын хуурайшилт болон хурдтай салхины нөлөөлөл байдаг ба хээрийн түймэр нь ургамал, амьтан төдийгүй хүн ам эдийн засагт ихээхэн хүнд хохирол учруулдаг аюултай байгалийн үзэгдэл юм.

Түймрийн талаар хиймэл дагуулын мэдээгээр боловсруулсан зураг мэдээг Ус, цаг уур, орчны судалгаа мэдээллийн хүрээлэнгийн http://icc.mn/index.php?content=19&type=mfire хаягаар авах боломжтой.

Нислэгийн цаг уурын төв

Монгол орны 2018 оны III-V сарын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

Монгол орны 2018 оны III-V сарын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

Гуравдугаар сард. Уур амьсгалын дунджаар агаарын температурын сарын дундаж нь Увс, Завханы хойд болон зүүн, Хөвсгөлийн баруун, Баянхонгорын хойд хэсгээр 11-17 градус, Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өвөрхангай, Дундговийн өмнөд хэсэг, Өмнөговь, Дорноговийн ихэнх нутгаар 4 градус хүйтнээс 2 градус дулаан, бусад нутгаар 5-10 градус хүйтэн байдаг.

Энэ сард агаарын дундаж температур Баян-Өлгий, Увс, Завханы хойд, Сүхбаатар, Дорнодын зүүн хэсгээр уур амьсгалын дунджийн орчим, бусад нутгаар дунджаас 0.5-1.5 градусаар дулаан байх төлөвтэй.

Уур амьсгалын дунджаар Увсын зүүн, Архангайн өмнөд, Булган, Хэнтийн зүүн хойд, Сүхбаатар, Дорнодын зүүн өмнөд, Өмнөговийн баруун хойд хэсгээр 5-7мм, Баян-Өлгийн хойд, Ховд, Хөвсгөлийн зүүн, Увсын өмнөд, Завханы баруун өмнөд, Говь-Алтайн баруун, Өмнөговь, Сэлэнгэ, Дорнод, Сүхбаатарын зүүн хойд, Дундговь, Дорноговийн ихэнх нутгаар 0.4-2.5 мм, бусад нутгаар 2.5-5 мм хүртэл цас ордог.

Энэ сард Баян-Өлгий, Булганы ихэнх нутаг, Хөвсгөл, Архангайн зүүн хойд, Увс, Төв, Сэлэнгийн баруун, Өмнөговь, Дорноговь, Дорнодын зүүн өмнөд хэсгээр уур амьсгалын дунджаас ахиу, Говь-Алтай, Завхан, Баянхонгорын ихэнх нутаг, Ховдын зүүн, Өвөрхангайн өмнөд, Архангай, Өмнөговь, Дундговийн баруун хэсгээр уур амьсгалын дунджаас бага, бусад нутгаар дунджийн орчим хур тунадас орох төлөвтэй.

Дөрөвдүгээр сард. Уур амьсгалын дунджаар агаарын температурын сарын дундаж нь Баян-Өлгийн өмнөд, Увсын хойд, Завханы хойд болон зүүн, Хөвсгөл, Архангай, Говь-Алтайн баруун, Баянхонгорын баруун хойд хэсгээр 3 градус хүйтнээс 1,5 градус дулаан, Говь-Алтайн зүүн өмнөд, Баянхонгор, Дорноговийн өмнөд, Өмнөговийн ихэнх нутгаар 7-11 градус дулаан, бусад нутгаар 2-6 градус дулаан байдаг.

Энэ сард агаарын дундаж температур Сүхбаатар, Дорнодын зүүн хэсгээр уур амьсгалын дунджийн орчим, бусад нутгаар уг дунджаас 0.5-1.5 градусаар дулаан байх төлөвтэй.

Уур амьсгалын дунджаар Увсын зүүн, Архангайн өмнөд, Булган, Хэнтийн зүүн хойд, Дорнодын зүүн өмнөд хэсгээр 10-14мм, Баян-Өлгийн хойд, Увсын баруун, Завхан, Сүхбаатарын баруун өмнөд, Ховд, Өвөрхангай, Сэлэнгийн зүүн, Төв аймгийн зүүн өмнөд, Хэнтийн өмнөд хэсэг, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өмнөговь, Дундговь, Дорноговь, Говь-Сүмбэрийн ихэнх нутгаар 1-5 мм, бусад нутгаар 6-9 мм хүртэл хур тунадас ордог.

Энэ сард Завханы зүүн, Баянхонгор, Өвөрхангайн хойд, Хөвсгөлийн өмнөд, Архангайн ихэнх нутгаар уур амьсгалын дунджаас ахиу, Баян-Өлгий, Ховдын баруун өмнөд, Баянхонгор, Өвөрхангайн өмнөд, Хөвсгөлийн хойд, Төв, Сэлэнгэ, Дундговийн зүүн, Өмнөговь, Говь-Сүмбэр, Хэнтий, Дорноговь, Сүхбаатар, Дорнодын ихэнх нутгаар уур амьсгалын дунджаас бага, бусад нутгаар дунджийн орчим хур тунадас орох төлөвтэй.

Тавдугаар сард. Уур амьсгалын дунджаар агаарын температурын сарын дундаж нь Баян-Өлгийн өмнөд, Завханы хойд болон зүүн, Хөвсгөл, Архангай, Говь-Алтайн баруун, Баянхонгор, Өвөрхангайн баруун хойд, Төв аймгийн зүүн өмнөд хэсгээр 5-9 градус, Говь-Алтайн зүүн өмнөд, Баянхонгор, Өмнөговь, Дорноговийн өмнөд хэсгээр 15-19 градус, бусад нутгаар 10-14 градус дулаан байдаг.

Энэ сард агаарын дундаж температур Баян-Өлгий, Увс, Ховд, Завхан, Хөвсгөл, Архангай, Булганы нутаг, Говь-Алтай, Төв, Сэлэнгийн баруун, Баянхонгор, Өвөрхангайн хойд хэсгээр уур амьсгалын дунджийн орчим, бусад нутгаар уг дунджаас 0.5-1.0 градусаар дулаан байх төлөвтэй.

Уур амьсгалын дунджаар Увс, Булган, Хэнтийн зүүн хойд, Архангайн зүүн өмнөд, Сэлэнгийн баруун, Өвөрхангай, Төв аймгийн баруун хойд хэсгээр 21-30 мм, баруун ба говийн ихэнх нутгаар 3-11 мм, бусад нутгаар 12-20 мм хүртэл хур тунадас ордог.

Энэ сард Баян-Өлгий, Өмнөговийн баруун өмнөд, Увсын зүүн, Завхан, Хөвсгөлийн хойд, Булганы баруун хойд хэсгээр уур амьсгалын дунджаас ахиу, Ховд, Говь-Алтай, Дорноговь, Говь-Сүмбэр, Хэнтий, Сүхбаатарын ихэнх нутаг, Увс, Завханы зүүн өмнөд, Архангайн баруун өмнөд, Баянхонгор, Өвөрхангайн хойд, Өмнөговь, Дундговийн зүүн, Дорнодын баруун хэсгээр уур амьсгалын дунджаас бага, бусад нутгаар дунджийн орчим хур тунадас орох төлөвтэй.